Annotatsiya
Pokistonda ko‘mir qazib olish sohasi mineral resurslar sektorining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida, shuningdek mamlakatning energiya ehtiyojlari va ijtimoiy xavfsizligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Tog‘-kon avariyalari bo‘yicha ma’lumotlarning yetishmasligi o‘lim va jarohatlanish holatlarining takrorlanishiga olib kelib, inson hayoti, moliyaviy resurslar va vaqt yo‘qotilishiga sabab bo‘lmoqda hamda amaldagi ko‘mir qazib olish jarayonlarini yanada xavfli, qimmat va murakkab qilmoqda. Baxtsiz hodisalarga olib keluvchi asosiy omillar bo‘yicha tadqiqotlar mavzuni chuqur anglash va muammoni samarali strategiyalar ishlab chiqish orqali bartaraf etish uchun zarur hisoblanadi. Shu bois, tegishli ma’lumotlar mavjud bo‘lmagan sharoitda tog‘-kon avariyalarining ichki mexanizmlari, oqibatlari va ularni bartaraf etish choralarini o‘rganish imkonsizdir. Bundan tashqari, zamonaviy texnologiyalarni joriy etishga bo‘lgan yetarli intilishning yo‘qligi tog‘-kon sanoatidagi muammolarni yanada kuchaytirmoqda. Mazkur tadqiqot Pokistondagi yer osti ko‘mir qazib olish sanoatida xavfsizlikka bevosita va bilvosita ta’sir etuvchi turli jihatlarni, xususan ma’lumotlar tanqisligi, ilmiy tadqiqotlar yetishmasligi hamda texnologiyalarni qo‘llash masalalarini yoritishga qaratilgan. Shuningdek, eksponensial uch marta-lik silliqlash usuli asosida Pokistonda keyingi 30 yil davomida tog‘-kon sektorining kutilayotgan holati prognoz qilinadi. Bundan tashqari, Pokiston ko‘mir qazib olish sanoatida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavfsizlik muammolarini bartaraf etish uchun samarali strategiyalar taklif etiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. N. M. Shahani, Z. Wan, M. Ali, B. Ullah, Detection and Monitoring of Underground Coal Mine Gases at Lakhra Coal Mines, Pakistan. 35th Annual International Pittsburgh Conference, Xuzhou, China (2018).
2. I. M. Jiskani, B. Ullah, K. S. Shah, S. Bacha, N.M. Shahani, M. Ali, A. Maqbool, A.R. Qureshi, Overcoming mine safety crisis in Pakistan: An appraisal. Process Saf. Prog. 38 (4), 1-5 (2019). https://doi.org/10.1002/prs.12041
3. M.F. Ullah, K. Mahmood, M.S. Akram, Coal mining trends and future prospects: A case study of Eastern Salt Range, Punjab, Pakistan. J. Himal. Earth Sci. 51 (2A), 87-93, (2018).
4. N.M. Shahani, M.J. Sajid, M.A. Brohi, A.R. Qureshi, L.B. Shahani, S. Bacha, B. Ullah, An empirical analysis of fatal accidents in the coal mines of Pakistan. In Proc. the International Conference on Energy, Resources, Environment and Sustainable Development, Xuzhou, Jiangsu Province, China. 726-73, (2019).
N.M. Shahani, M.J. Sajid, X. Zheng, M.A. Brohi, I.M. Jiskani, F.U. Hassan, A.R. Qureshi, Statistical analysis of fatalities in underground coal mines in Pakistan. Energ. Sources Part A. 1-16, (2020). https://doi.org/10.1080/15567036.2020.1841340
1. YCharts. Pakistan Coal Production. https://ycharts.com/indicators/pakistan_coal_production [accessed on 05/08/2022].
2. Pakistan Economic Survey. https://www.finance.gov.pk/survey/chapters_13/executive%20summary.pdf [accessed on 05/04/2022].
3. Businerss Recorder. Mining sector likely to get status of industry. https://www.brecorder.com/news/40188393 [accessed on 05/08/2022].
4. A. Khan, A. Mumtaz, G. Athar, Significance of indigenous coal in Pakistan's energy scenario. Significance of the coal resources of Pakistan Quetta. Geo. Survey of Pak. 173-188, (1990).
5. N.H. Mirjat, M.A. Uqaili, K. Harijan, G.D. Valasai, F. Shaikh, M. Waris, A review of energy and power planning and policies of Pakistan. Renew. Sustain. Energy Rev. 79, 110–127, (2017). https://doi.org/10.1016/j.rser.2017.05.040
6. A. Latif, N. Ramzan, A review of renewable energy resources in Pakistan. J. Glob. Innov. Agric. Soc. Sci. 2, 127–132, (2014). https://doi.org/10.17957/JGIASS/2.3.593
7. Malkani, M.S., 2012. A review of coal and water resources of Pakistan. Journal of Science, Technology and Development, 31 (3), 202-218.
8. IndustriAll Global Union (2019). 27 coalminers killed in Pakistan so far in 2019. https://www.industriall-union.org/27-coalminers-killed-in-pakistan-so-far-in-2019 [accessed on 09/08/2022].
9. Shahani, N. M., Sajid, M. J., Zheng, X., Brohi, M. A., Jiskani, I. M., Ul Hassan, F., & Qureshi, A. R. (2020). Statistical analysis of fatalities in underground coal mines in Pakistan. Energy Sources, Part A: Recovery, Utilization, and Environmental Effects, 1-16.
10. Aljazeera (2021). Seven killed in southwest Pakistan coal mining disaster. https://www.aljazeera.com/news/2021/3/16/seven-killed-in-southwest-pakistan-coal-mining-disaster [accessed on 09/08/2022].
11. Business and Human Rights Resource Centre (2018). Pakistan: Over 318 workers killed in last eight years in coal mines in Balochistan. https://www.business-humanrights.org/de/neuste-meldungen/pakistan-over-318-workers-killed-in-last-eight-years-in-coal-mines-in-balochistan/ [accessed on 09/08/2022].
12. N.M. Shahani, M.J. Sajid, X. Zheng, I.M. Jiskani, M.A. Brohi, M. Ali, A.R. Qureshi, Fault tree analysis and prevention strategies for gas explosion in underground coal mines of Pakistan. Min. miner. depos. 13 (4), 121-128, (2019). https://doi.org/10.33271/mining13.04.121
13. N.M. Shahani, M.J. Sajid, X. Zheng, I.M. Jiskani, B. Ullah, A.R. Qureshi, Comparative analysis of coal Miner’s fatalities by fuzzy logic. J. Min. Environ. 12 (1), 77-87, (2021). https://doi.org/10.22044/JME.2020.9459.1856
14. DAWN. Pakistan's coal resources. https://www.dawn.com/news/371000/pakistans-coal-resources [Accessed on January 27, 2026].
15. M.J. Sajid, N.M Shahani, M.A. Ali, Calculating inter-sectoral carbon flows of a mining sector via hypothetical extraction method. J. Min. Environ. 10 (4), 853-867, (2019). https://doi.org/10.22044/jme.2019.8263.1701
16. Shah, S. A. H. (2018). Strategy for mineral sector development in Pakistan. Ministry of Planning, 1-24.
17. DEPARTMENT OF THE INTERIOR U.S. GEOLOGICAL SURVEY. https://pubs.usgs.gov/of/1988/0251/report.pdf [accessed on 09/09/2022]
18. A.A. Qureshi, D.M. Kakar, M. Akram, N.U. Khattak, M. Tufail, K. Mehmood, K. Jamal, H.A. Khan, Radon concentrations in coal mines of Baluchistan, Pakistan. J. Environ. Radio. 48(2), 203-209, (2000).
19. Pakistan Mineral Development Corporation. http://www.pmdc.gov.pk/?p=SorRangeCollieries [accessed on 09/09/2022].
20. N.M. Shahani, Z. Wan, L. Guichen, F.I. Siddiqui, A.G. Pathan, P. Yang, S. Liu, Numerical analysis of top coal recovery ratio by using discrete element method. Pak. J. Engg. Appl. Sci. 25, 26-35, (2019).
21. N.M. Shahani, Z. Wan, X. Zheng, L. Guichen, C. Liu, F.I. Siddiqui, G. Bin, Numerical modeling of longwall top coal caving method at thar coalfield. J. Met. Mater. Miner. 30 (1), 57-72, (2020).

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Batool, A., Kumar, S., Shahani, N.M. (Muallif)