Kalit so‘zlar
shever-prikatnik
kesish tezligi
aniqlik
sirt notekisligi
finiш ishlov
CNC
40X po‘lati
Iqtibos keltirish tartibi
Annotatsiya
Silindrsimon tishli g‘ildiraklar tishlarining ishlov berilgan yuzasi aniqligi va sirt g‘adir-budurligining yakuniy ishlov — shever-prikatnik yordamida bajarilganda kesish tezligiga bog‘liqligi tadqiq etildi va matematik jihatdan tavsiflandi. Ishning maqsadi kesish rejimlari o‘zgarganda tishlarning yon sirtlarida mikroge-ometriya shakllanish qonuniyatlarini aniqlash hamda ko‘p mehnat talab qiladigan seriyali sinovlarsiz sifat ko‘rsatkichlarini oldindan bashorat qilish imkonini beruvchi hisobiy model ishlab chiqishdan iborat.
Tajriba tadqiqotlari Vturn-46 rusumli CNC tokarlik stanogida maxsus ikki o‘qli opravka qo‘llangan holda bajarildi; u asbob va zagotovkaning barqaror bazalani-shi hamda ularning o‘zaro harakatini muvofiqlashtirishni ta’minlaydi. Ishlov berish obyekti sifatida 40X po‘lati (GOST 4543-71)dan tayyorlangan to‘g‘ri tishli g‘ildiraklar tanlandi: m = 3, z = 24. Oldindan shakllantirish tish frezalash (zubyofrezalash) usuli bilan bajarilib, shundan so‘ng yakuniy ishlov sheverlash-prikatlash orqali amalga oshirildi.
Zagotovkaning aylanish chastotasi bo‘yicha uchta rejim sinovdan o‘tkazildi: n = 700, 450 va 200 ayl/min. Bunda vrezib kirish uzatmasi mm/sikl va uzilishli (preryvistiy) uzatma mm/ayl qabul qilindi. Tajribalar har bir rejim uchun 10 tadan zagotovka bilan seriyalar ko‘rinishida olib borildi; bu natijalarning takrorlanuvchanligini baholash va tasodifiy omillar ta’sirini kamaytirish imkonini berdi. Sirt sifati ko‘rsatkichlari tish-larning yon sirtlari aniqligi va g‘adir-budurligi parametrlari bo‘yicha, shuningdek tezlik va uzatma parametrlariga bog‘liq holda mikroprofilning o‘zgarish xarakteri asosida tahlil qilindi.
Qurilgan matematik model kesish tezligi hamda uzatma rejimlarining mikrogeometriya shakllanishiga ta’sirini yetarli darajada aks ettiradi va tajriba ma’lumotlari bilan qoniqarli moslikni ta’minlaydi. Kesish tezligining o‘zgarishi kontakt o‘zaro ta’sir sharoitlari va ishlov zonasidagi plastik deformatsiya jarayonlarining qonuniy ravishda qayta shakllanishiga olib kelishi, natijada g‘adir-budurlik darajasi hamda tish profilining shakllanish barqarorligiga bevosita ta’sir qilishi ko‘rsatildi. Model ishlab chiqarishni texnologik tayyorlashda va yakuniy ishlovning oqilona rejimlarini tanlashda qo‘llanishi mumkin bo‘lib, natural tajribalar hajmini qisqartirishga xizmat qiladi.
Olingan natijalar universal CNC uskunalarida sheverlash-prikatlash usulini qo‘llashning texnologik jihatdan maqsadga muvofiqligini, ya’ni maxsus tish ishlov berish stanoklariga samarali muqobil ekanini tasdiqlaydi. Ushbu usul tishlarning yon sirtlari aniqligini oshirish va g‘adir-budurligini kamaytirishni ta’minlab, kichik seriyali hamda ta’mirlash ishlab chiqarishi sharoitida yakuniy operatsiyalarni joriy etish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. Маликов, А. А., Валиков, Е. Н., & Ямников, А. С. (2007). Прогрессивная технология зубообработки.Известия Орловского государственного технического университета. Серия: Фундаментальные и прикладные проблемы техники и технологии, (4-3), 107-110.
2. Маликов, А. А., & Сидоркин, А. В. (2008). Шевингование прикатывание цилиндрических колес с круговыми зубьями.Известия Тульского государственного университета. Технические науки, (2), 69-75.
3. Мардонов, Б. Т. (2018). Управление точностью обработки эвольвентного профиля по высоте зуба колеса.Universum: технические науки, (8 (53)), 9-12.
4. Мардонов Б.Т. (2018). Исследование точности цилиндрических зубчатых колес, обработанных при различных установках обкатного инструмента (шевер-прикатника) // Научно-технический журнал ФерПИ. -Фергана, №3. С. 103-107.
5. Goutte, C., & Gaussier, E. (2005, March). A probabilistic interpretation of precision, recall and F-score, with implication for evaluation. In European conference on information retrieval (pp. 345-359). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
6. Anikeeva, O. V., Ivakhnenko, A. G., & Erenkov, O. Y. (2017). Modeling the influence of geometric errors of turning machine for accuracy machinable surface. Procedia Engineering, 206, 1127-1132.
7. Lohr, D. J., & Komogortsev, O. V. (2017, May). A comparison of smooth pursuit-and dwell-based selection at multiple levels of spatial accuracy. In Proceedings of the 2017 CHI Conference Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems (pp. 2760-2766).
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Mardonov, B.T., Shakulov, B.K., Sayfidinov, O.O. (Muallif)