Annotatsiya
Elektr yoyli po‘lat eritish pechi changi (EYPE changi) yuqori dispersligi, tarkibida rux, qo‘rg‘oshin va boshqa yo‘ldosh elementlarn-ing ko‘pligi sababli zamonaviy metallurgiyada ekologik va texnologik jihatdan eng muammoli chiqindilardan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda metall shixtasida rux saqlovchi ikkilamchi xomashyolar ulushining ortib borishi natijasida ushbu chang miqdori ham ko‘paymoqda. Mazkur tadqiqot ishida EYPE changini kompleks qayta ishlashning sulfat kislotali tanlab eritishga asoslangan gidrometallurgik usuli ko‘rib chiqildi. Erituvchi reagent sifatida tarkibida H₂SO₄ (120–160 g/l) va Zn (30–50 g/l) bo‘lgan ishlatilgan sulfat kislotali elektrolit qo‘llanildi. Tanlab eritish jarayoni 60–65 °C haroratda, qattiq-suyuqlik nisbatida 1:6, 120–240 daqiqa davomida olib borildi. Tadqiqot natijalari rux tarkibli fazalarning eritish kinetikasini jadallashtirishi, energiya sarfini kamaytirishi hamda ruxni eritmadan samarali ajratib olish va keyinchalik elektroliz orqali katod metallini olish imkoniyatini ta’minlashini ko‘rsatdi. Bundan tashqari, tanlab eritishdan keyin hosil bo‘ladigan temir tarkibli qoldiqni po‘lat eritish jarayoniga shixta qo‘shimchasi sifatida qaytarish mumkinligi asoslandi. Taklif etilayotgan texnologiya EYPE changini qayta ishlashning an’anaviy pirometallurgik usullariga nisbatan resurs tejamkor, energiya jihatdan samarali va ekologik toza muqobil yechim hisoblanadi. Ushbu yondashuv metallurgiya chiqindilarini qayta ishlash, ruxni qayta tiklash va temir komponentlarini ishlab chiqarishga qaytarish orqali aylanma iqtisodiyot tamoyillarini amalga oshirishga xizmat qiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. Kozlov, P. A., Povysheva, E. V., Zolkina, A. V., & Vorobiev, A. G. (2009). Current state and prospects of Waelz process application for EAF dust treatment. Non-Ferrous Metals, 7, 36–40.
2. Havlík, T., Souza, B. V., Bernardes, A. M., Schneider, I. A. H., & Miskufová, A. (2006). Hydrometallurgical processing of carbon steel electric arc furnace dust. Journal of Hazardous Materials, 135, 311–318. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2005.11.067
3. Peters, M. A. (1990). Process for recovery of zinc oxide from steelmaking dust (U.S. Patent No. 4,071,357).
4. Lytaeva, T. A., & Pashkevich, M. A. (2014). Utilization of powdered zinc-iron-containing wastes from mining and processing enterprises. Mining Informational and Analytical Bulletin, 4, 330–333.
5. Jha, M. K., Kumar, V., & Singh, R. J. (2001). Review of hydrometallurgical recovery of zinc from industrial wastes. Resources, Conservation and Recycling, 33, 1–22. https://doi.org/10.1016/S0921-3449(01)00094-3
6. Dutra, A. J. B., Paiva, P. R. P., & Tavares, L. M. (2006). Alkaline leaching of zinc from electric arc furnace steel dust. Minerals Engineering, 19, 478–485. https://doi.org/10.1016/j.mineng.2005.08.013
7. Xia, D. K., Pickles, C. A., & Jiang, T. (2014). Kinetics of zinc ferrite leaching in sulfuric acid. Hydrometallurgy, 142, 103–109. https://doi.org/10.1016/j.hydromet.2013.12.003
8. Reddy, B. R., Kumar, J. R., & Park, K. H. (2004). Studies on dissolution of zinc ferrite. International Journal of Mineral Processing, 72, 373–381. https://doi.org/10.1016/S0301-7516(03)00119-6
9. Mombelli, D., Mapelli, C., Barella, S., & Gruttadauria, A. (2016). Ammonium chloride leaching of electric arc furnace dust. Metallurgical Research & Technology, 113, 203. https://doi.org/10.1051/metal/2016014
10. Soucy, G., Perrault, G., & Baril, J. (2000). Autoclave leaching of zinc concentrates and secondary materials. Hydrometallurgy, 56, 23–38. https://doi.org/10.1016/S0304-386X(00)00083-6
11. Zhang, Y., Guo, Y., & Han, B. (2018). Pressure leaching of zinc from EAF dust. Transactions of Nonferrous Metals Society of China, 28, 2246–2253. https://doi.org/10.1016/S1003-6326(18)64838-1
12. Jorgensen, F. R. A. (2013). Recycling of electric arc furnace dust. Ironmaking & Steelmaking, 40, 576–582. https://doi.org/10.1179/1743281213Y.0000000125
13. Agatzini-Leonardou, S., Oustadakis, P., Tsakiridis, P. E., & Markopoulos, C. (2004). Recovery of metals from electric arc furnace dust. Journal of Hazardous Materials, 104, 31–40. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2003.07.006
14. Li, Y., Li, J., & Zhang, S. (2020). Sustainable processing of steelmaking dust: A review. Journal of Cleaner Production, 250, 119486. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2019.119486
15. Pickles, C. A. (2008). Thermodynamic analysis of zinc-containing phases in EAF dust. Minerals Engineering, 21, 1256–1260. https://doi.org/10.1016/j.mineng.2008.03.012
16. Abanades, J. C., Arias, B., & Lyngfelt, A. (2019). Zinc recovery routes from metallurgical wastes. Chemical Engineering Journal, 359, 131–143. https://doi.org/10.1016/j.cej.2018.11.070
17. Zhang, L., & Ostrovski, O. (2001). Zinc behavior during steelmaking processes. Metallurgical and Materials Transactions B, 32, 1047–1054. https://doi.org/10.1007/s11663-001-0092-5

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Ilhamov, M.A., Munosibov, Sh.M., Matkarimov, S.T., Maksudov, S.A. (Muallif)