Kalit so‘zlar
vodorod sulfidi
uranning valentligi
korroziya
mahsuldor eritma
vodorod peroksid
neytrallash
Iqtibos keltirish tartibi
Annotatsiya
Ushbu ishda vodorod sulfid (H₂S) ning uranni yer ostida eritib qazib olish jarayoniga ta’siri, xususan, uning olti valentli uranni to‘rt valentli holatga qaytarishdagi roli, shuningdek, bu bilan bog‘liq texnologik buzilishlar va uskunalarning kuchli korroziyaga uchrashi o‘rganildi. Tadqiqotning maqsadi H₂S hosil bo‘lish sabablarini aniqlash, uning jarayon barqarorligiga ta’sirini baholash hamda samarali neytrallash usullarini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi GTK-2 uran konining qazib oluvchi quduqlaridan tog‘ jinslari va mahsuldor eritmalar namunalarini olishni o‘z ichiga oldi. Tog‘ jinslarini hosil qiluvchi va rudali minerallar skanerlovchi elektron mikroskop (SEM), shuningdek Nikon ECLIPSE LV100N POL mikroskopi yordamida 40–1000 marta kattalashtirish oralig‘ida o‘rganildi. Bundan tashqari, rudali muhitda vodorod sulfid hosil bo‘lish sabablari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari ayrim qazib oluvchi quduqlarda H₂S miqdori 320 mg/l gacha yetishini, boshqa quduqlarda esa vodorod sulfid aniqlanmaganini ko‘rsatdi. H₂S miqdori yuqori bo‘lgan mahsuldor eritmalar Zafarobod kon boshqarmasining Markaziy fizik-kimyoviy laboratoriyasida tahlil qilindi. Vodorod sulfidni neytrallash uchun vodorod peroksid (H₂O₂) qo‘llanildi, u taxminan 60 % samaradorlik bilan reaksiyaga kirishib, suv va sulfat kislotani hosil qildi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi H₂S ning uranga qaytaruvchi ta’sirini kompleks tahlil qilish hamda yer ostida eritib qazib olish jarayonini barqarorlashtirish uchun vodorod peroksiddan foydalanishni ilmiy asoslashdan iborat. Olingan natijalar korroziya shikastlanishlarini kamaytirish, texnologik ishonchlilikni oshirish va uran qazib oluvchi korxonalarning iqtisodiy yo‘qotishlarini qisqartirishda muhim amaliy ahamiyatga ega
Adabiyotlar ro‘yxati
1.Пастухов, А. М., Скрипченко, С. Ю. (2019). Восстановление соединений шестивалентного урана сероводородом в условиях подземного выщелачивания. Екатеринбург: Уральский федеральный университет. 249 с.
2.Venter, R., & Boylett, M. (2009). The evaluation of various oxidants used in the acid leaching of uranium. In Proceedings of the SAIMM Hydrometallurgy Conference (pp. 445–455). Johannesburg, South Africa.
3.Аренс, В. Ж. (2001). Физико-химическая геотехнология. Москва: Московский государственный горный университет. 656 с.
4.Gupta, A., & Singh, H. (2003). Uranium resource processing: Secondary resources. Berlin: Springer-Verlag, pp. 83–130.
5.Duret-Thual, C. (2014). The effect of H₂S on the corrosion of steels. In Understanding Biocorrosion (pp. 385–407). Elsevier.
6.ГП «Навоиуран». Рудоуправление «Зафарабад». (2025). Методика выполнения измерений массовой концентрации сероводорода в технологических растворах титриметрическим методом (МВИ Z-002:2025). Зафарабад. Официальный методический документ.
7.Агентство «Узстандарт». (2006). Методика выполнения измерений массовой концентрации урана в технологических растворах титриметрическим методом. Ташкент. 13 с.
8.ГП «Навоиуран». (2025). Официальный веб-сайт. URL: https://info.navoiyuran.uz
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Aliqulov, Sh.Sh., Navruzov, T.Y., Xalimov, I.U., Sharopov, Q.R (Muallif)