Kalit so‘zlar
shlaklar
po‘lat
marganets
kremniy
Iqtibos keltirish tartibi
Annotatsiya
Ushbu tadqiqotda po‘lat shlagi zarralari skanerlovchi elektron mikroskopiya (SEM) va energiya-dispersiv rentgen spektroskopiyasi (EDS) bilan birgalikda qo‘llanib, mikroko‘lamdagi morfologiya bilan mahalliy kimyoviy tarkib o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlashtirildi. Katta kattalashtirishdagi ikkilamchi elektron tasvirlari shlak asosan burchakli, mo‘rt bo‘lakchalardan iborat ekanini ko‘rsatdi; ularning qirralari o‘tkir, zarra konturlari esa notekis bo‘lib, bu geterogen va qattiq fazalarning tez sinishi uchun xos holatdir. Ko‘plab yuzalarda lamellar (qatlamli), pog‘onali yoki yoriqlanishga o‘xshash (cleavage-like) belgilar kuzatildi, bu esa yoriqlar faza chega-ralari yoki kristallografik tekisliklar bo‘ylab ustuvor tarqalishini anglatadi. Bundan tashqari, yirik bo‘lakchalarga yopishib qolgan va yuzadagi chuqurcha hamda notekis joylarda to‘plangan ko‘plab mayda zarrachalar aniqlandi; bu ularni tashish/tegirmonlash jarayonida mexanik yemirilish (attritsiya) sodir bo‘lganini yoki mustahkam bog‘lanmagan ikkilamchi fazalar mavjudligini ko‘rsatishi mumkin. Silliq, plastinkasimon (yassi) sohalar bilan birga donador va g‘ovak zonalarning ham uchrashi materi-alning ko‘p fazali ekanini hamda mahalliy mustahkamlik va sinish mexanizmlarida farqlar mavjudligini tasdiqlaydi.
Element tarkibini aniqlash zarra yuzasining vakillik qiluvchi qismidan olingan EDS “map-sum” spektri asosida bajarildi. Spektrda kalsiy ustun bo‘lib, bu kuchli Ca Kα cho‘qqisi bilan tasdiqlandi; kislorod esa ikkinchi asosiy komponent sifatida qayd etildi, bu Ca tarkibli oksidlar va/yoki silikatlarga boy matritsa mavjudligiga mos keladi. Shuningdek, sezilarli miqdorda ftor signali ham aniqlandi; bu po‘lat ishlab chiqarish va shlakni konditsiyalash jarayonida kirib qolgan ftorli fazalar yoki flux (shlak hosil qiluvchi qo‘shimchalar) bilan bog‘liq qoldiq birikmalar borligini anglatishi mumkin. Kremniy va magniy kichik komponentlar sifatida kuzatildi, bu Ca ga boy matritsa ichida cheklangan miqdordagi silikat fazalari hamda Mg tarkibli oksidlar/shpinellar tarqalganini ko‘rsatishi mumkin. Marganes esa faqat iz (trace) darajada qayd etildi; bu uning oksid fazalarda juda kam miqdorda izomorf almashinuvi sifatida mavjudligini yoki “map-sum” hududining fazoviy aniqligi doirasidan kichik bo‘lgan mayda qo‘shimcha inkluziyalar borligini taxmin qiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati
References:
1. Xu, Y., Lv, Y., & Qian, C. (2023). Comprehensive multiphase visualization of steel slag and related research in cement: Detection tech-nology and application. Construction and Building Materials, 386, 131572.
2. Adolfsson, D., Menad, N., Viggh, E., & Björkman, B. (2007). Steelmaking slags as raw material for sulphoaluminate belite ce-
ment. Advances in cement research, 19(4), 147-156.
3. Lee, H. H., Kwon, S. J., & Jang, S. U. (2010). Effects of PO2 at flux state on the fluorine dissolution from synthetic steelmaking slag in aqueous solution. ISIJ international, 50(1), 174-180.
4. Zhao, Q., Mei, X., Gao, L., Zhang, J., Wang, Z., Sun, L., ... & Saxén, H. (2021). Fundamental research on fluorine-free ladle furnace slag for axle steel of electric multiple unit vehicles. Metals, 11(12), 1973.
5. Isteri, V., Ohenoja, K., Rößler, C., Kletti, H., Tanskanen, P., Illikainen, M., ... & Fabritius, T. (2024). The effect of slag variability in the at-tempted manufacture of AYF (alite-ye'elimite-ferrite) cement clinker at both laboratory and pilot scale. CEMENT, 16, 100098.
6. Kishore, K., Sheikh, M. N., & Hadi, M. N. (2025). A critical analysis of electric arc furnace (EAF) slag for sustainable geopolymer con-crete production. Materials Today Sustainability, 29, 101064.
7. Sagitov, A., Sherov, K., Mardonov, B., Akhmetov, Y., Ramazanova, Z., Ainabekova, S., ... & Esirkepov, A. (2023). Experimental Study of Improving the Durability of a Cup Cutter by Pre-Processing. Journal of Manufacturing and Materials Processing, 7(4), 146.
Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Mardonov, B.T., Sayfidinova, M.X. (Muallif)